گنبد سلطانیه
[تعداد: 1    میانگین: 5/5]

به عنوان یکی از جاذبه های گردشگری در ، منتشر شده است.

گنبد سلطانیه

گنبد سلطانیه یکی از آثار تاریخی سلطانیه در استان زنجان است که در خیابان گنبد این شهر واقع شده است. در ضلع جنوب غربی کهن دژ که به ارگ سلطنتی نیز معروف است، گنبد سلطانیه به عنوان یکی از بناهای بزرگ اسلامی و شاید بی نظیر ترین بنا قرار گرفته است.
قدمت این بنا به دوره حکومت سلطان محمد خدابنده (اولجایتو) بر می گردد که طی زمان ۹ ساله از سال ۷۰۴ الی ۷۱۲ هجری قمری تاسیس شده است.
درباره این بنا، حدس های زیادی در خصوص تناسب­ ها، ترکیب ­ها، تلفیق ­ها و دیگر ویژگی­ها از طرف مورخان، جغرافی­ دانان، باستان­شناسان و حتی مردم شهر زده شده است که این فرضیه ها به دو گونه می باشد:
فرض اولیه مربوط به مورخان و جغرافی­ دانان است که بنای گنبد را متعلق به آرامگاه سلطان محمد خدابنده اولجایتو می دانند. نظریه دوم، مربوط به انتساب و اختصاص بنا، از طرف اولجایتو، به آرامگاه علی­ بن ابیطالب (ع) و حسین­ بن علی (ع) است.
کارشناسان با مطالعات باستان شناسی و بررسی عناصر معماری، انتساب و مخصوص بنای گنبد سلطانیه به آرامگاه ائمه اطهار (ع) را اشتباه دانسته اند و مشخص شده است که آرامگاه سلطانیه را غازان و اولجایتو با تقلید از آرامگاه­های موجود در ایران ساخته­ اند. گنبد سلطانیه،از نظر شکوه و وسعت با کلیسای جامع مریم مقدس در فلورانس ایتالیا و مسجد ایاصوفیای ترکیه مقایسه می شود. این بنا، از لحاظ بزرگی سومین بنای تاریخی در جهان و اولین بنای بزرگ تاریخی ایران می­ باشد.
این بنا دارای ۵/۴۸ متر ارتفاع، ۶۰/۲۵ متر دهانه قوس، ۸۷/۶ متر عرض جرز، ۵/۱۷ متر طول جرز از سمت بیرونی و ۶۰/۸ متر طول جرز از سمت درونی می باشد. گنبد ۸ ایوان مرتفع و ۵۰ اتاق و فضای اتاق مانند دارد. گنبد سلطانیه اولین اثری است که تغییر معماری دوران سلجوقی به معماری دوران ایلخانی را به روشنی بیان می کند. محاسبات انجام شده نشان می­دهند که سنگینی گنبد ۲۰۰ تنی بر روی جرزها که سطح مقطع هر کدام ۵۰ متر مربع می­باشد، مستحکم شده است.
بررسی های امروزه نشان می دهد که این بخش ها دارای مقطع­ های توخالی می­ باشند که استحکام جرزها را در برابر زمین­ لرزه و فشارهای ناشی از باد زیاد می کند. گنبد سلطانیه با در نظر گرفتن طبقه همکف، از سه طبقه تشکیل شده است: طبقه همکف دارای ایوان­های هشت­گانه است و شامل ایوان­های شمال­ غربی، شمال شرقی، ورودی و ایوان جنوبی مشرف به تربت­خانه است.
طبقه اول دارای دهلیزهای ارتباطی است که اطراف بنا را محاصره کرده­ اند. طبقه آخر در ۸۰/۲۷ متری از زمین قرار گرفته است. در این طبقه، پاطاق گنبد و پایه­ های هشت­ ضلعی مناره­ ها قرار دارند. ارتفاع پاطاق این طبقه ۴۰/۱ متر و ارتفاع گبد از طبقه آخر ۱۹متر است.
ورودی سردابه در ایوان ضلع جنوبی واقع شده است. طرح آن بسیار پیچیده و شامل ۷ واحد حجمی است که با یکدیگر ارتباط فضایی ندارند. به احتمال قریب به یقین، سردابه بر اساس بینش و تفکر آیین­‌های مذهب شمن­ پرستی مغولی ساخته شده است. گنبد سلطانیه از نظر تزئینات یکی از بینظیر ترین بنا های تاریخی است و نشان دهنده بزرگی و هنر معماری ایرانی در گذشته است.
این بنا دارای دو لایه تزئینی معماری می باشد. گوشه ای از تزئینات لایه دوم به دوران اولجایتو و اوایل دوران سلطان ابوسعید بهادر بر می گردد. تزئینات لایه اول، به طور کلی، با پیشرفت کار ساخت بنا اجرا گردیده و در هنگام افتتاح ابواب­ البر، پایان یافته است.
از بیشترین عناصر معماری در گنبد سلطانیه می توان به تزئینات آجری، گچ­بری، کتیبه­ نویسی و کاشی­کاری که همگی با هم و با نظم خوبی آراسته شده اند. طولانی ­ترین کتیبه این بنای تاریخی کتیبه­ای است که در فاصله ۳۶۰ سانتی­متری از کف گنبد، و در عرض ۷۵ سانتی­متری دور و بر بنا حکاکی شده است و به سوی ایوان­ها و جرزها در حرکت است.
در سطح قوس، در طبقه دوم ایوان شرقی، کتیبه­ای از آجرهای پیش­بر در زمینه کاشی­کاری معرق به رنگ سبز و آبی وجود دارد. بر این کتیبه، آیه ۱۲۵ سوره مبارکه “بقره” (سوره یکم) به خط کوفی نوشته شده است.
در سطوح جرز ایوان­های جنوب­ شرقی و جنوب غربی، طرح­های تزئینی به شکل ترنج با رنگ آبی آراسته شده است و خط­وط این نقش­ ها اسلیمی می باشد. در بین این نقش­های اسلیمی، کلمات ابوبکر، عمر، عثمان و علی، حسن و حسین در حال تکرار هستند. این اثر به تنهایی یکی از شگفتی­های معماری در ایران و جهان به شمار می­رود و از ارزشهای اول جهانگری می باشد.

پیشنهاد های دیگر

  1. حمام سالار سلطانیه

نظر شما درباره گنبد سلطانیه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نظر کاربران

  1. هنوز هیچ نظری در مورد این مکان ثبت نشده است، شما اولین نفر باشید، این گوی و این میدان :)